Rabka - Vademecum

 

Dla każdej uzdrowiskowej miejscowości najważniejsze są jej niepowtarzalne walory przyrodnicze i krajobrazowe, które warto, a nawet trzeba poznać, dlatego niżej prezentujemy nasz krótki, rabczański przewodnik.

Gmina Miasto Rabka Zdrój leży w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim. Obszar gminy ma powierzchnię 69 km2, w skład gminy wchodzi miasto Rabka i trzy sołectwa: Chabówka, Ponice i Rdzawka. Od północy i północnego zachodu Rabka  graniczy z gminą Lubień, od wschodu z gminą Mszana Dolna, z południa z gminą Nowy Targ natomiast z zachodu z gminą Raba Wyżna.

Cały obszar odznacza się dużą gęstością stałej sieci rzecznej, która przekracza 1 km na 1 km2.  Największym ciekiem wodnym w okolicy jest rzeka Raba /długość 131,9 km/, będąca prawym dopływem Wisły.

Rabka usytuowana jest w kotlinie pochodzenie erozyjnego, którą tworzą wpadające do rzeki Raby potoki Poniczanka i Słonka, na wysokości 500-560 m npm. Położona jest u podnóża Gorców i otoczona wyniosłościami: od zachodu Zbójecka Góra /644 m n.p.m./, Mały Luboń /870 m n.p.m./, od północy masyw Luboń Wielki /1023 m n.p.m./,  od południa i południowego wschodu - Bania /607 m n.p.m./, Grzebień /679 m n.p.m./, Tararowa /710 m n.p.m./,  Maciejowa /820 m n.p.m./, Obidowa /800 m n.p.m./ należące do Gorców.

Przez obszar Rabki ciągną się dwie zasadnicze formy geologiczne o przebiegu równoleżnikowym. Synklina obejmuje centralną część Rabki, a antyklina obejmuje wzgórze Bani i rejonu Rabki-Zarytego. Występujące tu luźne dyslokacje podłużne i poprzeczne wywierają duży wpływ na kształtowanie się zbiornika wgłębnych wód mineralnych, a tym samym na warunki hydrogeologiczne tego obszaru. Występujące tu wody mineralne pochodzą z utworów fliszowych, ukształtowanych w okresie trzeciorzędu karpackiego. Należą one do karpackiej prowincji solanek przynaftowych. Na związek ten wskazują występujące ślady ropy naftowej i wydobywające się z większości ujęć znaczne ilości metanu.

Atutem uzdrowiska jest klimat, zasoby wód mineralnych i walory krajobrazowo-turystyczne.

Tutejszy klimat jest odmienny od klimatu górskiego. Kształtują go ścierające się wpływy mas powietrza polarno-kontynentalnego i polarno-morskiego. Otaczające uzdrowisko wzniesienia stanowią naturalną ochronę przed naporem silniejszych wiatrów, zabezpieczając ją z trzech stron. Największą częstotliwość mają wiatry wiejące z południowego zachodu, co wynika z faktu otwarcia w tym kierunku kotliny i brak naturalnej ochrony.

Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 8-90C. Wiosna jest zawsze chłodniejsza od jesieni, /średnia temperatura wiosny: +2oC, jesieni: +7,50C. co należy tłumaczyć wpływem pokrywy śnieżnej. Pierwsze dni z przymrozkami występują w październiku, pierwsze mrozy w pierwszej dekadzie listopada. Ostatnie dni z przymrozkami występują nawet w pierwszej dekadzie kwietnia. Liczba dni z przymrozkami wynosi 12-140, a liczba dni z mrozem 70-80. Amplituda roczna  temperatury dochodzi do 220C.

Opady są częste, lecz stosunkowo mniej obfite niż w innych rejonach górskich, co wynika z położenia w tzw. cieniu opadowym. Średnia roczna suma opadów waha się w granicach od około 630 mm do 1100 mm. Najintensywniejsze opady przypadają na początek lata - średnio 357 mm /maksimum w lipcu/, najmniejsze w zimie - średnio 143 mm. Rabka ma średnio 180 dni  z opadami, z tego 54 to opady śniegu. Pierwszy śnieg pojawia się na początku listopada, a ostatni zanika w kwietniu. W ostatnich latach na skutek zauważalnych zmian klimatycznych czasokres zalegania pokrywy śnieżnej zmniejszył się. Średnio pokrywa śnieżna zalega 90-100 dni.

Wilgotność względna wpływa na odczucia termiczne człowieka. Średnie wartości  wilgotności wynoszą wiosną 75%, latem 80%, zimą 83%. Średnio dla klimatu Rabki wartość wilgotności względnej oscyluje między 71 % a 85 %. Zjawisko parności /prężność pary wodnej w powietrzu powyżej 18,8 hPa/ występuje rzadko, wyłącznie od czerwca do sierpnia  w godzinach między 13 a 19 - maksimum przez godziną 19-tą.

Nasłonecznienie obliczane na podstawie wieloletnich pomiarów wynosi dla Rabki około 1800 godzin rocznie.

Maksimum nasłonecznienie przypada na przełom wiosny i lata oraz na przełom września i października

Największe nasłonecznienie występuje w lipcu - 228 godzin, najmniejsze w styczniu 60 godzin.

Średnie zachmurzenie  wynosi około 66 %, największe w lutym- 73% najmniejsze we wrześniu - 56 %.

Ciśnienie atmosferyczne w Rabce wynosi około 715 mm słupa rtęci na wysokości 520 m n.p.m.. Przez ponad 175 dni panują w uzdrowisku układy wyżowe, a przez ponad 140 dni układy niżowe. Zimą występujący tu wyż syberyjski daje pogodę mroźną i słoneczną. Jesienią występujący na terenie Rabki wyż azorski, kształtuje typ pogody zwany "złotą polską jesienią". W marcu i od października do stycznia mieszkańcy oraz kuracjusze narażeni są na duże zmiany ciśnienia, i co za tym idzie, na spadek zawartości tlenu w powietrzu, utrudnienie w oddychaniu.

Najlepsze warunki do klimatoterapii panują od maja do września. W okresie występowania warunków przegrzania - lato, najwłaściwszą formą terapii jest leżakowanie w cieniu. W miesiącach jesiennych celowe jest stosowanie klimatoterapii ruchowej. W miesiącach zimowych korzystanie z klimatoterapii wymaga uprzedniej aklimatyzacji pacjenta w uzdrowisku.

Solanki są od początku związane z historią Rabki. Wyniki badań solanek rabczańskich przeprowadzone przez prof. Skobla i prof. Aleksandrowicza potwierdziły, że źródła te należą do jednych z najsilniejszych solanek jodowo-bromowych w Europie. W 1864 roku po otwarci zakładu zdrojowego czerpano wodę z czterech źródeł: "Marii", "Rafaeli", "Krakusa" i "Kazimierza", po wojnie w 1956 r. dowiercono ujęcie "Bolesław", w latach 1959-1961 uruchomiono "Helenę", w 1965-1968 "Rabka 18 i 19", a w 1975-1976 - "Rabka IG-1" i "Rabka IG-2". Obecnie nie eksploatuje się  części źródeł.

Wody mineralne występujące w Rabce należą do solanek chlorkowo-sodkowo-jodkowo-bromowych. Ich średnia mineralizacja  wynosi około 25 % czyli 20 gh na litr składników stałych. W wyżej zmineralizowanych wodach udział podstawowych składników jest następujący:

-          jon Cl - 13, 5 g/l,

-          jon Na - 9 g/l,

-          jon HCO3 - 1,6 g/l,

-          jon J - 21mg/l,

-          jon Br - 65 mg/l.

Solanki stosowane są do kuracji kąpielowej, pitnej i wziewnej. Przy ich użyciu można leczyć nieżyty dróg oddechowych, niedokrwistość, choroby alergiczne, astmę oskrzelową, skazę wysiękową, krzywicę, choroby przemiany materii, układy krążenia, miażdżycę.

Lasy otaczające uzdrowisko spełniają głownie funkcje ochronne dla wód mineralnych, źródeł i wód bieżących, ponadto oddziaływają łagodząco na lokalny klimat. Stanowią także otulinę uzdrowiskową i z mocy ustawy włączone są do obszarów chronionych. Położenie Rabki na wysokości ok. 500- 560  metrów nad poziomem morza umieszcza ją w zasięgu pięter pogórza i regla dolnego.

Naturalną roślinnością są zbiorowości leśne od zarośli łąkowych przez lasy liściaste /buczyna i grąd/  i bory mieszane po bory  jodłowo-świerkowe. Naturalna szata leśna, zwłaszcza w niższych partiach została dziś w dużej mierze zniszczona - obecnie zastępują ją wtórne zbiorowości roślinne, głównie polne, łąkowe, sztuczne lasy świerkowe i sosnowe. Charakter zbliżony do naturalnych zachowały niewielkie płaty nadrzecznych olszyn górskich nad Rabą, małe fragmenty buczyny na stokach Gorców i Lubonia, oraz  lasy jodłowe na stokach Beskidu Wyspowego - Maciejowa, Grzebień. Do ciekawszych przedstawicieli flory występującej na terenie Rabki zaliczyć trzeba m. in. będące pod ochroną: szafran zwany krokusem, śnieżycę wiosenną zwaną przebiśniegiem, a także zawilec oraz dziewięćsił pospolity i lilia złotogłów. 

Na obszarze Rabki występują także pomniki przyrody m.in. 300-letnia sosna zwyczajna naprzeciwko starego cmentarza, kompleks drzew /dęby i lipy/ obok zabytkowego kościółka Muzeum Władysława Orkana, dąb szypułkowy w Rynku, jesion wyniosły na Słonem, oraz kompleks lip, przy zabytkowym kościele pw. Św. Krzyża na Piątkowej.

Rośliny uprawne to głownie zboża i ziemniaki jednak trudne warunki klimatyczne,  uboga gleba /III,  IV  i V klasa/,  a także położenie pól uniemożliwiające mechanizację, nie sprzyjają rozwojowi rolnictwa. Ostatnio większość pól zamieniono na użytki zielone.

Świat zwierzęcy to przedstawiciele fauny beskidzkiej, gatunki przystosowane do życia w różnych siedliskach i warunkach klimatycznych. Główni przedstawiciele to sarny, jelenie, spotkać można również dziki i lisy.  W pobliżu osiedli ludzkich żyje tchórz, łasica, w lasach i Parku Zdrojowym często spotyka się wiewiórki. Nierzadko występują też ptaki drapieżne - jastrzębie, myszołowy. W lasach i na polanach spotkać można  dużo jadowitych żmij zygzakowatych, występuje też zaskroniec i salamandra. Bogaty jest również świat drobnych owadów - ważki, motyle, świerszcze.